TÂM LÝ TRỊ LIỆU . THIỀN TẬP và NHỮNG RỦI RO . THIỀN CÓ KHẢ NĂNG GÂY BỆNH?

Đối với một số người, thiền tập chuyên sâu (intensive meditation) có thể dẫn đến căng thẳng tâm lý. Theo một nghiên cứu của đài phát thanh Tây-Nam Đức (Süd-West Rundfunk, SWR) cho thấy rằng, đặc biệt là những hình ảnh tích cực về thiền khiến cho mọi người khó nhận ra những tác dụng phụ của nó mang đến.

Hàng triệu người ở Đức thực tập thiền thường xuyên. Các công cụ và phương tiện cung cấp bao gồm từ nhiều ứng dụng, các khóa học trực tuyến cho đến thiền trong các phòng tập cũng như các khóa nhập thất tu tập (retreat) nhiều ngày. Theo khảo sát thăm dò ý kiến của tổ chức „Statista Consumer Survey“ cho thấy có gần một phần tư số người từ 18 đến 64 tuổi có ứng dụng thiền (meditation apps) trên điện thoại di động của họ.

Truyền thống Phật giáo từ lâu nay đã trở thành một hiện tượng đại chúng và dần bùng nổ thành một thị trường chánh niệm (Mindfulness Market).

Thiền thường được ca ngợi như một phương pháp chữa lành (remedy) căng thẳng (stress) và các vấn đề tâm lý (psychological complaints). Nhưng các nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy thiền tập chuyên sâu (intensive meditation) vẫn có thể gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng liên quan đến tâm lý (severe psychological effects).

Mặt này thường bị bỏ qua hoặc tầm thường hóa (trivialize), theo kết quả nghiên cứu của tổ chức „Investigative format full screen“ cho thấy:

I. Một trong mười người hành thiền bị ít nhiều tác dụng phụ
Trong một nghiên cứu kéo dài 10 năm, nữ tâm lý gia người Mỹ, bà Willoughby Britton đến từ Đại học Brown đã có thể chứng minh rằng cứ 10 người hành thiền thì có 1 người gặp phải nhiều tác dụng phụ khiến sinh hoạt hàng ngày của họ bị hạn chế nghiêm trọng [1] Theo bà Britton, những triệu chứng sợ hãi, sang chấn tâm lý quá mẫn cảmnhững tác dụng phụ phổ biến nhất của thiền tập. [2]

Nhiều nghiên cứu của Đức cũng cho thấy, những tác dụng phụ không mong muốn của thiền: Một nghiên cứu của một nhóm công tác tại bệnh viện đại học Charité Berlin dựa trên 1.397 đối tượng hành thiền cho thấy tổng cộng có 22 phần trăm bị nhiều tác dụng không mong muốn. Trong số này, khoảng 9 phần trăm được phân loại là nhẹ và tạm thời, trong khi 13 phần trămcó tác dụng phụ từ trung bình đến nặng cần điều trị, dai dẳng hoặc thậm chí phải nhập viện.

II. Những tác dụng tiêu cực thường bị đánh giá thấp .
Nghiên cứu về thiền trong hơn 20 năm qua hầu hết đều cho thấy nó có những tác dụng tích cực như giảm căng thẳng hoặc trầm cảm
Nữ tâm lý gia Britton đã chỉ trích những nghiên cứu về hành thiền và cho thấy rằng những „tác dụng tiêu cực của thiền tập“ thường bị đánh giá thấp. Điều này có nghĩa là những rủi ro và tác dụng phụ có thể xảy ra thường bị bỏ qua không được quan tâm đến.

Ở Đức, từ hai năm qua đã có một trung tâm tiếp cận đầu tiên dành cho những nạn nhân bị tác dụng phụ của thiền tập gọi là „Viện Cận Biên Tâm lý và Vệ sinh Tâm lý“ (Institute for Border Areas of Psychology and Psychohygiene) tại Freiburg, miền Nam Đức.
Các nhà tâm lý học Ulrich Ott và Liane Hofmann đã sáng lập trung tâm tiếp cận này. Họ báo cáo rằng: Những giờ tư vấn đã diễn ra rất nhiều và nỗi đau khổ của nhiều người bị ảnh hưởng rất lớn.
Các nhà tâm lý học này tin rằng có một số lượng rất lớn các trường hợp bị ảnh hưởng không được khai báo và cũng cho rằng trong nước Đức có nhu cầu tư vấn sâu rộng về vấn đề này.

III. Hoảng loạn, nhập viện, tự tử sau khi thiền .
Tổ chức „Full Screen“ đã tiếp xúc và nói chuyện với một số người bị ảnh hưởng gặp nhiều vấn đề tâm lý nghiêm trọng sau khi hành thiền chuyên sâuphải được điều trị trong bệnh viện.
* Một sinh viên 26 tuổi đến từ Wiesbaden thuật rằng: Anh bị những cơn hoảng loạn (panic attacks) nghiêm trọng sau khi hành thiền chuyên sâu bằng một ứng dụng và phải điều trị trong bệnh viện.
* Một nữ nghiên cứu sinh tiến sĩ 28 tuổi đến từ Düsseldorf tường thuật rằng: Sau một khóa tu tập chuyên sâu, cô đã bị chứng ảo tưởng (delusions) và phải đến một bệnh viện điều trị nội trú.
*
Một trường hợp đặc biệt nghiêm trọng ở Canada cho thấy hậu quả cực kỳ nghiêm trọng: Một phụ nữ trẻ rời bỏ khóa nhập thất thiền tập mười ngày sớm hơn thời hạn và tự kết liễu đời mình. Mẹ cô cho biết con gái bà bắt đầu cảm thấy không được khỏe trong thời gian nhập thất. Khi được hỏi, trung tâm thiền cho biết họ vô cùng đau buồn trước sự việc bi thảm như vậy.

Vì thế cho nên, những giảng viên thiền hoặc thiền sư cần phải được đào tạo kiến thức về cách nhận biết những dấu hiệu bệnh liên quan đến tình trạng sức khỏe, mất quân bình tâm lý hay tâm thần của thiền sinh. Và thiền sinh không được yêu cầu tiếp tục thiền tập khi họ có vấn đề sức khỏe, tâm lý hoặc tâm thần.

IV. Người hành thiền phải có trách nhiệm . Những hình ảnh tiêu cực khác về thiền thường có nghĩa là những người bị ảnh hưởng không được người khác lắng nghe và hiểu khi họ bị mọi tác dụng phụ xảy ra, cũng như các nhà cung cấp công cụ hướng dẫn thường xem những người hành thiền phải tự chịu trách nhiệm.

Nữ nghiên cứu gia người Mỹ, bà Britton cũng nhận xét điều này: “Việc đổ lỗi cho nạn nhân hẳn là phản ứng phổ biến nhất. Và có rất nhiều cách khác nhau“. Người ta thường nói rằng: Người bị ảnh hưởng đã tự mang đến những vấn đề cho họ! Vì vậy, người tổ chức khóa nhập thất thiền tập hoặc các nhà cung cấp công cụ hướng dẫn thực tập thiền hoàn toàn không chịu trách nhiệm. Hoặc người bị ảnh hưởng đó hành thiền không đúng cách.
Bà Britton nói: “Một người dạy thiền bình thường có tâm và sau đó nghe rằng người ta bị tổn hại, đối với họ đây là một kiểu phản hồi rất khó hiểu”.

Hai nhà tâm lý học Ott và Hofmann cũng chỉ trích việc các nhà cung cấp công cụ thiền thường phủ nhận trách nhiệm về mọi tác dụng phụ có thể xảy ra: “Tất nhiên, trách nhiệm của các nhà cung cấp là kiểm tra trước xem mọi người có khỏe mạnh về mặt tinh thần hay không, họ có ổn định không và không có điều khoản từ chối trách nhiệm bản thân,” ông Ott nói. Tuy nhiên, những nhà cung cấp công cụ tập thiền thường nói rằng: “Hãy tự chịu rủi ro khi tham gia. Điều này rõ ràng đặt trách nhiệm lên những người tham gia”, Ott nói.

V. Không bắt buộc và không có sự kiểm soát . Một nghiên cứu bí mật cũng cho thấy mức độ ít chú ý đến rủi ro của việc cung cấp công cụ hay hướng dẫn.
Tổ chức „Full Screen“ đã thử hỏi khoảng 20 nhà cung cấp công cụ thiền tập về một khóa học thử và nói rằng vì người thích tham gia này có vấn đề tâm lý. Chỉ một số ít có lời khuyên rằng, đương sự nên đến gặp bác sĩ hoặc chuyên gia trị liệu trước. Ngoài ra, không có bất kỳ một thông tin nào trước về những rủi ro khả thi và tác dụng phụ liên quan đến thực tập thiền trên trang Web của nhà cung cấp.

Nghiên cứu những tác dụng phụ không mong muốn của thiền tập là một chủ đề cần phải được nghiêm túc đặt ra. Tuy nhiên, tất cả cho đến nay đều chỉ là sự tự nguyện. Bởi bất cứ ai muốn đều có thể cung cấp hay hướng dẫn hành thiền. Bởi, hoàn toàn không có một sự kiểm soát hay kiểm tra nào cả về: Kỹ năng và trình độ của người hướng dẫn kể cả thiền sư; phương pháp thiền v.v… Đây cũng là lý do tại sao nhiều thiền sư, nghĩa là người dạy thiền rõ ràng luôn bị choáng ngợp bởi những thông tin về tình trang tổn thương tâm lý và nhiều tác dụng phụ của thiền gây ra cho thiền sinh.

Nguồn: Tagesschau, thứ BA ngày 19.03.2024. Tác giả: Linda Hubert, SWR
. . . . .

CẢM NHẬN

Kính thưa các Bạn,
chủ đề này đối với chúng tôi là chuyện của quá khứ trong thời gian hai nhiệm kỳ 2004-2008 và 2008-2012 khi chúng tôi đại diện cho Phật Giáo Việt Nam tại Cộng Hòa Liên Bang Đức là thành viên Ban Điều Hành „Liên Hội Phật Giáo Đức“ (Deutsche Buddhistische Union, DBU).
Thành viên tổ chức này có thể là cá nhân tu tập giáo lý Phật đà có hay không có thầy cô hướng dẫn; các nhóm gọi là „bạn đạo“ không phải là Phật tử đã quy y Tam bảo nhưng thực hành một cách „thiền“ nào đó theo cách của họ – nghĩa là những tín hữu các tín ngưỡng và tôn giáo khác; các „hội“ Phật giáo tự thành lập không khai báo chính thức… những thành viên cá nhân, nhóm hay hội này tu tập đủ các pháp môn Thiền, Tịnh, Mật, Kim cang, môn đồ của một vị Thầy nào đó… hay của một vị gọi là „Lạt Ma“ truyền thống Tây Tạng nhập thất 3 năm sau đó trở ra sáng lập một trường phái nào đó cũng dạy „thiền“ theo kiểu của họ… hỗn tạp và phức tạp lắm.

1. Để cũng cố „cấu trúc“ có „tính chất Phật giáo truyền thống“, chúng tôi phải vận động vất vả lắm trong nhiệm kỳ đầu 4 năm nhằm hình thành một „Cộng đồng Tăng Ni Phật Giáo Đức“ (Deutsche Buddhistische Ordengemeinschaft, DBO, www.buddhistische-ordensgemeinschaft.de) trong năm 2008

Kính thưa các Bạn, ngay khái niệm TU SĨ cũng đã có sự tranh cãi giữa các cá nhân, nhóm và hội thành viên với nhau! Bởi người Đức cũng theo Kinh điển cho rằng: Dù KHÔNG xuất gia nhưng bất kể AI cũng có thể „bình đẳng“ và có miên mật tu tập giáo lý Phật đà thì cũng có khả năng Giác Ngộ và Giải Thoát sinh tử luân hồi. Cho nên thuật ngữ tu sĩ và cư sĩ cũng phải được dùng cho chính xác!

Và chính ngay điểm này – bởi người Đức không chấp nhận thuật ngữ gọi là Tăng Già (sangha) theo quan niệm bình đẳng bình quyền của phương tây – cho nên trong một buổi họp chính thức hàng năm của DBU, có mục bàn thảo về việc đặt tên cho tổ chức „cố vấn“ DBU gồm những Tăng Ni Phật giáo „thực thụ“ đúng giới luật Phật chế, chúng tôi đã đề nghị hai khái niệm tu sĩ dịch sang tiếng Đức là „Ordinierte“ và những người chưa phải là tu sĩ gọi là „Nicht-Ordinierte“. Cho nên chữ „Orden“ được sử dụng để đặt tên cho tổ chức DBO và từ này là một từ của đạo cơ đốc nghĩa là một Giáo đoàn gồm những vị nam nữ tu sĩ!

Chứ tổ chức DBO không phải tự nhiên mà có mặt ở xứ Đức này! Chúng tôi chỉ muốn „nhắc“ lại chút ít lịch sử nguyên nhân thành hình của nó để sau này có AI đó tìm hiểu và muốn biên khảo thì cũng có thể BIẾT được ít nhiều khái quát về diễn tiến việc hình thành của nó – chứ không phải do một vị Cao tăng nào ở Đức có thể làm được điều này trong tinh thần bình đẳng bình quyền của nước Đức.

Hòa thượng Phương trượng Tổ đình VIÊN GIÁC tại Hannover Đức quốc là vị Cố vấn Cộng đồng DBO từ lúc thành lập cho đến nay. Và nếu chúng tôi không lầm, thì hầu hết các buổi họp thường niên của DBO đều tổ chức tại Tổ đình Viên Giác.

Ngoài ra, khái niệm NHÂN QUYỀN chính do quốc hội Đức đưa vào Hiến Pháp của Tây Đức sau khi nước Đức bị chia đôi bởi bức tường ô nhục Berlin! Sau này những điều khoản quy định việc tôn trọng Nhân quyền được đưa vào hiến chương Liên Hiệp Quốc!

2. Các cá nhân, nhóm hoặc hội thành viên DBU đều có tổ chức riêng các khóa hướng dẫn và tập thiền, theo phương cách và truyền thống tu tập của họ.
Và những tác dụng phụ do thiền mang lại cho thiền sinh cũng đã được chúng tôi dạo đó lên tiếng trong hai nhiệm kỳ thành viên ban điều hành DBU. Trong thời gian này chúng tôi đã từng KHẲNG ĐỊNH rằng:

Thiền KHÔNG THỂ CHỮA BỆNH TẬN GỐC
mà CHỈ HỖ TRỢ cho sức khỏe thân và tâm
trong một giai đoạn nào đó!
Vì thế cho nên, thiền cũng như nhiều
phương pháp vật lý hay tâm lý trị liệu khác
cũng CHỈ là cách CHỮA NGỌN,
vì CHƯA BIẾT TÁC NHÂN của từng
triệu chứng hay bệnh chứng riêng biệt!


Tuyên bố này của chúng tôi trước đây đã bị các bác sĩ, chuyên gia vật lý hay tâm lý trị liệu các kiểu, quý Thầy Cô „thiền sư“ đủ loại trường phái, những cá nhân „dạy thiền“ v.v… phản đối kịch liệt.

Điều này trước đây trên 15 đã được chúng tôi tuyên bố, nay nó được một bài báo xác nhận cái gọi là „mặt trái“ của Thiền tập!

3. THIỀN nói chung và THIỀN TẬP nói riêng là một chủ đề rất nhạy cảm, khó có thể dùng ngôn từ để trình bày, mà tự thân mỗi hành giả thiền cần phải tự trải nghiệm thì mới biết được. Ví như AI cũng biết nước nóng phỏng miệng. Nhưng chưa hề cảm nhận được cái nóng của sự phỏng này cả!

Cũng như có người nói: Chỉ khi nào BỊ KHỔ thì mới biết LẠC là thế nào. Còn đối với chúng tôi thường chia sẻ với các TỊNH HỮU – nghĩa là những „pháp lữ“ pháp môn Tịnh độ A Di Đà – chứ nói tu Tịnh độ thì có vẻ chung chung, chẳng biết Tịnh độ nào và ở đâu – rằng: Quý vị cứ nghiêm túc tinh tấn tu tập theo giáo lý tông Tịnh độ A Di Đà thông qua ba bộ Kinh Tịnh độ. Nhưng nếu quý vị MUỐN vãng sanh về cõi CỰC LẠC Tây phương của Phật A Di Đà mà quý vị CHƯA từng trải nghiệm CỰC KHỔ thì làm gì có được CỰC LẠC. Tu tập mới cực tí xíu đã than!

Mặt khác, ví dụ pháp thiền THỞ theo kinh nghiệm „một sống chín chết“ của chúng tôi sẽ KHÔNG HỮU HIỆU khi quý vị gặp khó khăn đường hô hấp gây trở ngại cho việc quán chiếu hơi thở, hoặc bị khủng hoảng tâm thần, trầm cảm nặng… sẽ khiến cho quý vị bị hoảng loạn, sợ sệt – như những kết quả nghiên cứu về tác dụng tiêu cực của thiền tập ghi nhận.

Vì sao? Trong tình trạng đó, quý vị không thể „Hít vào tôi biết tôi hít vào; thở ra tôi biết tôi thở ra“ hay „hít vào miệng mĩm cười, thở ra tâm tĩnh lặng“. Những câu gọi là „thần chú“ này chỉ có công hiệu lúc quý vị còn chút tỉnh táo có thể hít vào thở ra được. Còn trong tình trạng nguy cấp (akut) hay đường thở bị trục trặc – như trường hợp chúng tôi rơi vào hôn mê và thở máy đầu năm 2022 cũng như tình trạng „nửa hôn mê“ nghĩa là rơi vào hôn mê nhưng mắt mở (!)… thì xin miễn!

Lại nữa, trong lúc nhập thất hay trong thiền phòng v.v… thiền sinh tập „đem tâm về thân thọ tâm pháp“ rất bình tĩnh, chững chạc, chậm rãi… nhưng khi trở lại cuộc sống bình thường với sự vội vã, hối hả, lăng xăng của nó… thiền sinh CHƯA KỊP ỔN ĐỊNH TÂM LÝTHỰC TẬP THUẦN THỤC nên thường bị khủng hoảng tâm lý nghiệm trọng, dẫn đến sợ hãi… gây cản trở nghiêm trọng cho sinh hoạt hàng ngày của họ [1], [2]… tưu chung là thế!

Cũng nhờ phước đức mà chúng tôi còn hít thở được đến ngày nay để có thể trình bày cho quý vị BIẾT những điều bản thân đã từng trải qua! Còn như trường hợp những AI đó bị đột quỵ toàn thân hay bán thân bất toại, họ không nói năng gì được cũng như không thể viết lách gì được để gửi gấm đến hàng hậu bối những kinh nghiệm xương máu của mình trong quá trình tu tập để người đi sáu tránh những lỗi lầm họ ĐÃ từng trải qua. Đến khi Nhân Duyên Hội Ngộ Thời đối với họ thì đã quá trễ!

Điều này, Cố Thượng Tọa Thiện Thông sau khi đọc tập hồi ký „Lá Thư Tịnh Hữu“ do chúng tôi thực hiện ghi lại những trải nghiệm trong hai tuần lễ bị „bán hôn mê“ (wachkoma) liên quan đến pháp môn niệm Lục Tự A Di Đà cầu vãng sanh tây Phương Cực Lạc a Di Đà, Thầy đã nói: „Anh Thị Chơn đúng là người từ cõi Tây Phương Cực Lạc hồi đáo ta bà để chỉ bày chúng sanh các tu tập pháp môn này. Chứ còn những vị khác đã vãng sanh thì ở đó luôn chứ có ai trở lại đâu. Lại nữa thời gian giữa cõi Tây phương A Di Đà và ta bà này xa nhau không biết bao nhiêu năm, nên nếu có vị nào đó trở lại để nhắc nhở thì những người thời đó đã theo ông bà hết rồi còn đâu!“

Kình mời các Bạn tìm hiểu điều chúng tôi thưa bên trên qua đường link sau „LÁ THƯ TỊNH HỮU
www.tuvienquangduc.com.au/tamly/36lathutinhhuu.html

FAZIT
Kính thưa các Bạn,
chúng tôi là một Phật tử học (văn) – hiểu (tư) – hành (tu) từ năm 1978 sau khi Quy y Tam Bảo thọ Thập thiện giới và Thọ Bồ Tát giới năm 1982 chuẩn bị cho việc xuất gia – nhưng vì nhân duyên chưa hội ngộ thời, nên vẫn là „NICHT – Ordinierte“ – tính đến nay cũng là 46 năm (1978-2024). Các Bạn có thể tham khảo „Tiểu Sử và Hành Hoạt“ của chúng tôi theo đường link kèm theo đây ạ: https://nangluongtamtheperg.de/about/

Với một quá trình khá dài làm Phật sự như thế, liên quan đến chủ đề mặt tiêu cực về tác dụng phụ của THIỀN TẬP luôn bị bỏ quên được bản tin trên „gieo duyên“ chúng tôi vẫn tiếp tục khẳng định rằng:

Thiền KHÔNG THỂ CHỮA BỆNH TẬN GỐC
mà CHỈ HỖ TRỢ cho sức khỏe thân và tâm
trong một giai đoạn nào đó!

Ở điểm này, chúng tôi xin miễn bàn đến những tác dụng phụ do sự „thần tượng hóa“ mặt „tích cực“ của thiền tập cũng như sự „tầm thường hóa“ hay „lơ là“ những „tác dụng phụ tiêu cực“ của thiền tập. Bởi vì theo chúng tôi, khi những phương pháp vật lý hay tâm lý trị liệu Đông Tây Nam Bắc y vẫn chưa có cách để chẩn tìm ra căn nguyên hay tác nhân gây bệnh thì cách thực tập thiền phổ biến hiện nay, đôi khi còn quảng bá rầm rộ là „Thiền tập điều trị tâm lý“, rồi tổ chức các khóa tu tập đại trà… thậ sự họ là những người thật CHƯA hề biết pháp đình nhân quả là gì! Đây là loại thiền kinh doanh, thương mại, ở Đức không thiếu đâu ạ!

Kính thưa các Bạn, chúng tôi là THỊ CHƠN Ngô Ngọc Diệp chấp nhận mọi cái QUẢ mang đến từ NHÂN phát biểu những điều trên ạ!

Vô cùng đơn giản dễ hiểu, bởi:

Vạn pháp KHÔNG THẬT CÓ
bởi do NHÂN DUYÊN SINH
NHÂN QUẢ luôn CÓ THẬT
Vận Hành TỪNG SÁT-NA

cho nên, có chi mà phải lo sợ, khi
Tôi ĐANG là
CÁI TÁC Ý của tôi ĐÃ là
Tôi SẼ là
CÁI TÁC Ý của tôi ĐANG là…m

Nam Mô THƯỜNG BẤT KHINH Bồ Tát Ma Ha Tát

Thương kính chúc muôn loài Sức Khỏe Bình Thường, luôn An Lành với „Ý NHƯ VẠN SỰ như nó đang là nghĩa là BIẾT KHÔNG THÊM để THÂN có thể YÊN, TÂM có thể AN, THẾ GIỚI có thể HÒA BÌNH, NHÂN SINH có thể AN LẠC được ngay sát-na đang là và trong vô lượng sát-na đang là tiếp nối!

Nam Mô DƯỢC SƯ LƯU LY QUANG VƯƠNG PHẬT
Namo Bhaisaijya Guru Vaiḍuria Prabhà Ràjàya Tathàgatàya

Kính mong các Bạn lưu ý cho lúc liên lạc qua internet hay điện thoại – Kể từ Chủ Nhật ngày 31.03.2024, châu Âu kể cả Đức đã đổi giờ mùa HÈ: 2 sáng ngày thứ HAI lên thành 3 giờ. Nghĩa là, giờ Việt Nam sẽ đi TRƯỚC giờ Đức hay châu Âu 5 tiếng. Ví dụ, Việt Nam là 3h CHIỀU thì Đức và châu Âu là 10h SÁNG

Gs. THỊ CHƠN Ngô Ngọc Diệp
Tổ sư phát minh „Năng Lượng TÂM-THỂ Liệu Pháp P.E.R.G.®“; sáng lập “Zentrum PFBC” là chữ viết gọn của „Trung Tâm PERG Nghiên Cứu Chẩn Trị bệnh Long-COVID“ – tiếng Đức: „Zentrum PERG für Forschung und Behandlung Long-COVID Krankheiten“, tiếng Anh: “PERG-Center for Research and Treatment of Long-COVID Diseases”
Thứ BA ngày 09.04.2024

Trân trọng kính giới thiệu Phòng Khám Chẩn Điều Trị (Praxis) của „Năng Lượng TÂM-THỂ Liêu Pháp P.E.R.G.®“ tại tổ hợp y khoa “Wendepunkt” ngay trung tâm thành phố Hannover: www.hannover-wendepunkt.de/team/

Khám phá thêm từ P.E.R.G.® nach NGOs

Đăng ký ngay để tiếp tục đọc và truy cập kho lưu trữ đầy đủ.

Tiếp tục đọc