A. VĂN
Có một đệ tử hỏi Phật rằng: “Ngài có thần thông và từ bi, vì sao vẫn còn những kẻ chịu khổ vậy?
Phật rằng: “Như Lai tuy có sức thần thông rất lớn. Nhưng có bốn (4) điều vẫn không thể thực hiện được, chính là:

Điều 1: NHÂN QUẢ không thể ĐỔI THAY!
TỰ gieo NHÂN thì TỰ nhận QUẢ. KHÔNG MỘT AI có thể nhận thay.

Điều 2: TRÍ TUỆ không thể CHO ĐƯỢC!
Bất kỳ ai muốn có trí tuệ thì phải TỰ MÌNH TU HỌC và TỰ THÂN TRÃI NGHIỆM

Điều 3: DIỆU PHÁP không thể DIỄN TẢ ĐƯỢC!
Bản thể chân thật của vũ trụ không thể dùng ngôn ngữ giải thích mà hiểu được. Chỉ có thể HIỂU BẰNG THỰC CHỨNG.

Điều 4: KHÔNG CÓ DUYÊN thì không thể ĐỘ!
Người không có duyên thì họ không bao giờ nghe những lời nói mà ta chia xẻ. Mưa trời tuy lớn, cây không rễ khó mà thấm nước. Phật môn tuy rộng mở, khó độ người vô duyên.

B. TƯ
1. NHÂN QUẢ.
Đối tượng của bốn điều mà Đức Phật nói đến không ai khác hơn là MÌNH, là TÔI, là BẠN, là BỆNH NHÂN, là NGƯỜI ĐIỀU TRỊ (bác sĩ, lương y) . . . và CON NGƯỜI.
Nếu thế thì không có gì để thắc mắc về những nỗi khốn khổ, lầm than, nghèo đói, bệnh tật, thất học, vô đạo đức, sự bạo tàn . . . của thế giới và con người ngày nay trên hành tinh này!Đức Phật là ĐẠI Y VƯƠNG mà Ngài còn THÀNH THẬT THÚ NHẬN như thế, thì BỆNH KHỔ của con người KHÔNG MỘT THẦN Y, THƯỢNG ĐẾ hay THẦN LINH…nào có thể trị lành được.
Mà có lành bệnh hay không là cho chính bản thân của bệnh nhân quyết định (80%). Còn thuốc và tất cả phương pháp trị liệu – tây y kể cả các phương pháp y học bổ sung, dược phẩm hay dược thảo cũng chỉ là PHƯƠNG TIỆN hỗ trợ (20%) cho việc chữa lành!

Phương tiện như vậy được nhà Phật ví như NGÓN TAY CHỈ MẶT TRĂNG.

Bệnh nhân không thể bám víu, dính mắc, trông cậy hay cầu cạnh vào phương tiện để có thể lành bệnh được. Ngược lại, chính họ  CHỈ CẦN NƯƠNG vào phương tiện này để TỰ MÌNH CHỮA LÀNH bệnh, chứ không phải PHƯƠNG TIỆN (phương pháp, thuốc men . . .) làm cho họ hết bệnh.

Vì sao? Vì phương tiện là DUYÊN. Bệnh nhân cần phải HIỂU (diệu pháp, bản thể của hiện tượng) và NHẬN BIẾT (trí tuệ) nguyên nhân căn bệnh để áp dụng phương pháp được hướng dẫn. 
Còn bệnh có THUYÊN GIẢM mau hay chậm hoặc DỨT HẲN hay không là do PHƯỚC BÁU (NGHIỆP) của họ gây ra – đó là BIỆT NGHIỆP! Tuy nhiên, cái NGHIỆP của người trị bệnh cũng ảnh hưởng không ít đối với việc trị bệnh; qua đó họ có giúp được bệnh nhân giảm thiểu hay dứt hẳn triệu chứng hay không – đối với bệnh nhân, thì người trị bệnh là CỘNG NGHIỆP của họ! Ý nói đến Y ĐẠO và Y ĐỨC của người trị bệnh ảnh hưởng rất lớn đối với bệnh nhân trong lúc trị bệnh!

Cho nên, muốn KHÔNG và HẾT BỆNH thì CHUYỄN NGHIỆP (TÂM) – chứ Nghiệp không thể xóa được!

Bởi vì „TÂM LÀM CHỦ – TÂM TẠO TÁC!“

Cũng vì thế mà nghiệp BẤT THIỆN chính là NĂNG LƯỢNG của nghiệp THIỆN. Bởi không có nghiệp bất thiện thì sẽ không có nghiệp thiện!!!

Đó là luận về NHÂN QUẢ KHÔNG THỂ ĐỔI THAY

2. TRÍ TUỆ hay HUỆ
TRÍ hay TRI là sự hiểu biết. Tuy nhiên, những kiến thức, học vấn, hiểu biết của thế gian…KHÔNG PHẢI là TRÍ TUỆ. Đó chỉ là TRÍ THỨC hay TRI THỨC…những cái hiểu biết, kiến thức…bị giới hạn bởi các quy luật…nhưng CHƯA TỪNG ĐƯỢC TỰ THÂN TRÃI NGHIỆM.

Ví dụ: Ai cũng BIẾT „lửa nóng!“…đứa con nít cũng đã từng nghe người lớn hù dọa rồi…Đừng nghịch „hộp quẹt“ nghe con! „Lửa“ phựt lên „nóng“, coi chừng „bỏng“ tay đấy!Lúc đó, dứa bé chỉ có input một số thông tin (data) liên hệ và lưu trữ (save) vào não như một lập trình (software) cho các tế bào thần kinh (neuron) mà thôi!
Và đó chỉ là một mớ danh từ, khái niệm về các hiện tượng như “bật diêm“, “lửa“, “nóng“, “bỏng“. Nhưng đứa trẻ CHƯA TỪNG TRÃI NGHIỆM TỰ THÂN cái cảm giác “lửa“ “nóng“ “bỏng“…như thế nào!
Một lúc nào đó, nó nghịch hộp quẹt, lấy ra một que diêm rồi quẹt lên, lửa cháy „liếm“ vào ngón tay „nóng bỏng“…giựt mình buông rơi ngay que diêm…thì lúc đó cái TUỆ hay HUỆ của nó về mớ hiểu biết trước đây về „lửa nóng“ như thế nào!
Cái TRÍ TUỆ có được qua sự trãi nghiệm này nó không thể trình bày, diễn tả hay CHO ai được…chỉ có nó cảm nghiệm được mà thôi.
Nếu trẻ chưa từng trãi nghiệm qua, thì sau này nó cũng truyền đạt lại cho con cháu cũng như thế…“ lửa“ “nóng“ “bỏng“…chứ suốt đời chẳng hề kinh qua cái cảm thọ „đau nhức, khổ sở…bởi cái BỎNG từ LỬA NÓNG ra sao!!!

Cũng như thế. Đường „ngọt“; chanh „chua“ v.v… Cái “ngọt” hay “chua” không thể cảm nghiệm qua sự hiểu biết quy luật được. Mà ai muốn biết đường “ngọt” ra sao, chanh “chua” thế nào…thì cứ bỏ cục đường hay ngậm miếng chanh trong miệng thì sẽ BIẾT cái “ngọt” của đường và “chua” của chanh như thế nào.

Cái TRÍ TUỆ này cũng không thể ai CHO ai được.
Mà phải TỰ THÂN TRÃI NGHIỆM.

TRÍ TUỆ theo thuật ngữ nhà Phật là TRÍ BÁT NHÃ (prajna)

Đối với tật bệnh hay sức khỏe, khổ đau hay hạnh phúc cũng không khác.
Chỉ khi đã bệnh tật thì mới BIẾT QUÝ (trí tuệ) sức khỏe như thế nào! Còn khi chưa bị bệnh thì đa số lơ là việc giữ gìn sức khỏe!
Cũng như khi có khổ đau thì lúc đó mới BIẾT TÌM hạnh phúc. Còn khi hạnh phúc ĐANG có trong bàn tay (hiện hữu) mà không BIẾT TRÂN QUÝ nó…trong khi đó vẫn mãi duỗi rong tìm kiếm…

Trên đây là tạm luận về TRÍ TUỆ KHÔNG THỂ CHO ĐƯỢC!

3. DIỆU PHÁP (saddharma)
DIỆU là vi diệu, không thể nghĩ bàn
PHÁP: Bao gồm tất cả sự vật cụ thể hay trừu tượng. Hữu hình gọi là sắc pháp; vô hình gọi là tâm pháp. Có thể tánh gọi là hữu pháp; không thể tánh gọi là vô pháp. Bất kỳ cái gì có thể cho ta một khái niệm về nó đều gọi là pháp. Giáo lý Phật đà cũng là Pháp. Mọi quy luật, truyền thuyết, kiến thức, hiểu biết v.v…bản thể, chân lý v.v…đều gọi là pháp

Ví dụ: Các pháp NHÂN DUYÊN SANH, VÔ THƯỜNG, KHỔ, VÔ NGÃ…của nhà Phật là những bản thể chân lý (pháp) vi diệu. Đây là một SỰ THẬT không thể nghĩ bàn…vượt qua giới hạn tôn giáo, tín ngưỡng, chủng tộc, nhân văn, chính trị, xã hội, nhân sinh quan…

Vì là DIỆU PHÁP, bản thể chân thật tự nhiên…không thể nghĩ bàn, nên không thể DIỂN TẢ được, không thể DẠY được! Chỉ TRÃI QUA THỰC CHỨNG, TỰ THÂN TRÃI NGHIỆM thì mới HIỂU được.

Các phương pháp trị liệu của y học, tây và đông y lẫn y học bổ sung, tất cả cũng là Pháp. Bệnh nhân có lòng TIN thuyết phục ở một liệu pháp nào thì hãy chí thành nghiêm túc thực tập thao tác theo phác đồ ấy…Chính bệnh nhân sẽ NHẬN BIẾT được tính chất VI DIỆU của (liệu) PHÁP với cái kết, khi căn bệnh được chữa lành!

Cho nên DIỆU PHÁP không thể DIỄN TẢ ĐƯỢC!

4.
VÔ DUYÊN và ĐỘ
Đây là thuật ngữ nhà Phật DUYÊN và ĐỘ
DUYÊN là ĐIỀU KIỆN. Điều kiện có bên trong và bên ngoài. Bên trong thuộc tâm lý; bên ngoài là vật lý như hoàn cảnh, môi trường, xã hội, giáo dục v.v…
VÔ DUYÊN là KHÔNG hay THIẾU những điều kiện thuận lợi…như điếc không thể nghe âm thanh, tiếng nói; mù không thể nhìn thấy ánh sáng, sự vật v.v… ĐỘ là giúp vượt qua, giúp chuyển hóa…từ tiêu cực thành tích cực, từ khổ đau thành hạnh phúc, từ tật bệnh

C. TU
Bốn (4) điều ngay cả Thế Tôn cũng KHÔNG THỂ LÀM ĐƯỢC ý muốn nhắc nhở người VĂN – TƯ – TU giáo lý Phật Đà muốn đạt trạng thái GIÁC NGỘ (Phật tánh, Niết Bàn, Cực Lạc, Tỉnh Thức v.v…), vì Niết Bàn, Cực Lạc, Giác ngộ v.v… KHÔNG PHẢI LÀ một NƠI CHỐN ĐỊA LÝ nào đó để TÌM ĐẾN, mà cần PHẢI biết SỐNG Ý Thức Nhận Biết trong từng sát-na như Thái Tử Tất Đạt Đa LIỀN NGAY khi Giác Ngộ thành PHẬT (bậc Giác Ngộ) sau 49 ngày tỉnh lặng HÀNH TRÌ cho đến sát-na cuối cùng khi Ngài “hít vào không thở ra được” và lìa cõi trần này, điều mà trong Kinh ghi là “Ngài NHẬP NIẾT BÀN”, nhưng thật ra chắng có NIẾT BÀN nào cho một Đấng GIÁC GIẢ (Phật) để nhập hay vào cả! Bởi lúc còn tại thế, Ngài (đã) ĐANG TRỤ NGAY nơi TRẠNG THÁI gọi là NIẾT BÀN rồi (!) – rằng:

Bởi Do “NHÂN DUYÊN SINH”
NHÂN QUẢ (karma) “LUÔN THẬT CÓ”
Vận Hành “TỪNG SÁT-NA”

Cho nên:

Họ (pudgala ĐANG LÀ
CÁI họ ĐÃ LÀ
Họ SẼ LÀ
CÁI họ ĐANG LÀ…M

Gs. THỊ CHƠN Ngô Ngọc Diệp
Năng Lượng TÂM-THỂ Liệu Pháp P.E.R.G.®
08.05.2019