PSYCHE News 22/03Sept.2023
Những kẻ BIẾN THÁI NHÂN CÁCH TẠO NÊN SỰ NGHIỆP như thế nào?

Những kẻ BIẾN THÁI NHÂN CÁCH hay TÂM THẦN (psychopaths) có ÁC ĐỘC (evil) không? Không hẳn là đúng. Nhiều người trong số họ SỐNG GIỮA CHÚNG TA mà không ai biết đến. Và sự TÁO BẠO (audacity) của họ thậm chí có thể đưa họ đến THÀNH CÔNG TRONG SỰ NGHIỆP.

Khi nghĩ đến một kẻ TÂM THẦN, bạn sẽ nghĩ đến những NHÂN VẬT PHẢN DIỆN Hollywood như kẻ GIẾT NGƯỜI HÀNG LOẠT Hannibal Lecter trong bộ phim tâm lý kinh dị „The Silence of the Lambs“ hay SÁT THỦ VÔ CẢM Anton Chigurh trong „No Country for Old Men“. Nhưng không chỉ có những kẻ biến thái nhân cách cực đoan như vậy mà còn có những người có xu hướng biến thái nhân cách ÍT RÕ RỆT hơn. Và có thể có một người đang ngồi cạnh bạn, nói chuyện với bạn, giúp đỡ bạn hay là thượng cấp của bạn v.v… ngay lúc này!

Một số nhà tâm lý học đã lập luận rằng: Việc tập trung vào HÀNH VI BẠO LỰC và TỘI PHẠM TÂM THẦN đã làm lu mờ nghiên cứu khảo sát hay theo dõi về cái mà họ gọi là “NHỮNG KẺ BIẾN THÁI NHÂN CÁCH THÀNH CÔNG” (successful psychopath).

Có những người có khuynh hướng biến thái nhân cách, nhưng họ CÓ THỂ TRÁNH được các vấn đề và thậm chí có thể HƯỞNG LỢI từ những ĐẶC ĐIỂM BIẾN THÁI NHÂN CÁCH của họ.

Cô Louise Wallace, nhà tâm lý học pháp y và giảng viên về khoa này (forensic psychologist) tại đại học Derby ở Anh: “Hầu hết những gì mọi người nghĩ về kẻ biến thái nhân cách không như bệnh tâm thần thực sự là gì”.

Các nhà nghiên cứu vẫn không đồng ý về những đặc điểm giúp phân biệt những kẻ BIẾN THÁI NHÂN CÁCH THÀNH CÔNG với những KẺ GIẾT NGƯỜI HÀNG LOẠT. Nhưng họ đang nỗ lực tìm hiểu cái mà họ gọi là “PHẦN BỊ HIỂU SAI TRONG HÀNH VI CON NGƯỜI”. Một số thậm chí còn mong muốn xác định lại và phục hồi khái niệm BỆNH biến thái nhân cách.

Nghiên cứu về những kẻ biến thái nhân cách thành công bắt nguồn từ những ngày đầu của lĩnh vực này. Trong cuốn sách „The Mask of Sanity“ xuất bản năm 1941, bác sĩ tâm thần có ảnh hưởng ở Hoa Kỳ, ông Hervey Cleckley đã mô tả đặc điểm tính cách của một kẻ biến thái nhân cách như sau: một người có BỀ NGOÀI QUYẾN RŨ, nhưng ÍCH KỶ và KHÔNG ĐÁNG TIN CẬY với CỐT LÕI là NHÂN CÁCH PHẢN XÃ HỘI.

Ông Cleckley, người sau này cũng xác định kẻ giết người hàng loạt khét tiếng Ted Bundy là một kẻ tâm thần, đã rút ra những hiểu biết sâu sắc của mình từ những bệnh nhân trong viện tâm thần. Tuy nhiên, mô tả của ông về những kẻ BIẾN THÁI NHÂN CÁCH cũng bao gồm những người có thể CHE GIẤU TỘI ÁC của mình.

Ví dụ, ông phác thảo tiểu sử của một DOANH NHÂN TÂM THẦN làm việc CHĂM CHỈ và tỏ ra BÌNH THƯỜNG ngoại trừ việc KHÔNG CHUNG THỦY TRONG HÔN NHÂN, NHẪN TÂM, UỐNG RƯỢU TRÀN LAN VÀ CHẤP NHẬN RỦI RO CAO.

Trong nhiều thập kỷ sau đó, khoa học về BỆNH BIẾN THÁI NHÂN CÁCH, thường là ở các TÙ NHÂN, được thúc đẩy bởi những mô tả khủng khiếp trong sách và phim, đã liên kết hồ sơ bệnh biến thái nhân cách mà ông Cleckley hình thành ban đầu với những TỘI PHẠM NGUY HIỂM và BẠO LỰC.

Quan điểm này hiện đang bị đặt lại. Trong 15 năm qua, cái gọi là cách tiếp cận theo chiều đã chiếm ưu thế trong tâm thần học: Nó dựa trên ý tưởng rằng, sự biểu hiện của các đặc điểm cá nhân như BỆNH TÂM THẦN (psychopathy) được phân ra thành một cái gọi là quang phổ liên tục (continuous spectrum). Như vậy, điều này thay thế cách QUY ƯỚC PHÂN LOẠI, vốn chỉ đánh giá xem có sự RỐI LOẠN hay không.

»HẦU HẾT NHỮNG NGƯỜI MẮC CHỨNG BIẾN THÁI NHÂN CÁCH ĐỀU SỐNG GIỮA CHÚNG TA“, theo cô Désiré Palmen, nhà tâm lý học lâm sàng (clinical psychologist) tại Đại học Khoa học Ứng dụng Avans (Avans University of Applied Sciences) ở Hà Lan.

Khi các nhà khoa học nhìn người bệnh biến thái nhân cách từ góc độ này, thì những cánh cửa mới đã mở ra cho họ. Họ không còn phải vào tù nữa, thay vào đó họ TUYỂN DỤNG người từ quần chúng và KHẢO SÁT để tìm ra những ĐẶC ĐIỂM TÂM THẦN. Bằng cách này, họ đã học được về HÀNH VI và ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC của những người “BÌNH THƯỜNG” mắc bệnh tâm thần nhẹ hoặc đã được trị liệu thành công.

Bệnh tâm thần bao gồm nhiều đặc tính chung. Mô hình BỆNH BIẾN THÁI NHÂN CÁCH TRUYỀN THỐNG như một dạng RỐI LOẠN NHÂN CÁCH CHỐNG ĐỐI XÃ HỘI NGHIÊM TRỌNG tập trung vào hai đặc điểm song hành là LIỀU LĨNH và MẤT KIỀM CHẾ.

Về mặt tâm lý, „ĐẰNG SAU HÀNH VI TÀN NHẪN CỦA HỌ LÀ SỰ HUNG HÃN THEO ĐUỔI LỢI ÍCH CỦA BẢN THÂN MÀ KHÔNG QUAN TÂM ĐẾN QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI KHÁC“.

Ngược lại, sự MẤT KIỀM CHẾ lại biểu hiện ở việc THIẾU KIỂM SOÁT XUNG LỰC. Những cá nhân đặc biệt mạnh mẽ ở cả hai đặc điểm này cảm thấy ít hoặc không có sự đồng cảm và gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành động của mình, điều này thường DẪN ĐẾN BẠO LỰC.

1. ĐẶC ĐIỂM BỊ BỎ QUA của những kẻ BIẾN THÁI NHÂN CÁCH

Trước sự thay đổi tư duy gần đây, các nhà tâm lý học đã đưa ra một đặc điểm tính cách mới: Tính TÁO BẠO.

Tính TÁO BẠO (audacity) là sự TRỘN LẪN giữa
1. HÀNH VI THỐNG TRỊ (dominance behavior);
2. KHẢ NĂNG CHỊU ĐỰNG CẢM XÚC (emotional resilience)và
3. SẴN SÀNG CHẤP NHẬN RỦI RO (willingness to take risks).

 “Người ta có thể xem sự TÁO BẠO (audacity) là hành vi KHÔNG BIẾT SỢ (fearlessness) được thể hiện khi tương tác với người khác. Họ KHÔNG DỄ BỊ ĐE DOẠ, có KHẢ NĂNG QUYẾT ĐOÁN hơn và thậm chí ĐỘC ĐOÁN hơn người khác”, nhà nghiên cứu bệnh biến thái nhân cách ông Christopher Patrick của Đại học Bang Florida giải thích. Trong một bài báo năm 2022, nhà tâm lý học người Mỹ này đã nhấn mạnh vai trò của sự táo bạo trong bệnh biến thái nhân cách.

Tất nhiên, một người LẠNH LÙNG VÔ CẢM không nhất thiết phải là một kẻ tâm thần. Nhưng cùng với sự TÀN NHẪN (ruthlessness) và tính BẤT CHẤP (uninhibited), một kẻ biến thái nhân cách có thể sử dụng sự TỰ TIN MÃNH LIỆT  (strong self-confidence) của họ để VƯỢT TRỘI ở CÁC VỊ TRÍ LÃNH ĐẠO, Patrick lập luận. Thậm chí mức độ TÁO BẠO có thể xác định liệu một người có những đặc điểm biến thái nhân cách điển hình có thể thiết lập một cuộc sống thành công hay không.

Bởi vì trong một số ngành nghề nhất định có đặc điểm chắc chắn có thể là một lợi thế. Ví dụ, sự BẤT CHẤP thường được thể hiện hay đồng nghĩa THIẾU ĐỒNG CẢM (lack of empathy).

Ông Wallace nói: “Trong thế giới kinh doanh, người ta cần một nhân viên có thể làm công việc phải CHỊU NHIỀU ÁP LỰC và ĐƯA RA QUYẾT ĐỊNH NHANH CHÓNG không quan tâm đến SỰ ĐỒNG CẢM, để họ cũng có thể đưa ra quyết định của riêng mình một cách TÀN NHẪN BẤT CHẤP tất cả ”.

Ví dụ, một nghiên cứu năm 2016 về nhân viên tại một công ty quảng cáo của Úc cho thấy các GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH thể hiện nhiều hành vi điển hình của những kẻ BIẾN THÁI NHÂN CÁCH — gồm có QUYẾN RŨ (charming), TỰ TIN (sovereign) và DỄ TÍNH (calmly), nhưng cũng tự cho mình là ÍCH KỶ (egocentric) và TÀN NHẪN (merciless ) — so với nhân viên của họ. Họ cũng ÍT TRÁCH MÓC BẢN THÂN hơn.

Nghiên cứu khác cho thấy rằng: Cách các quảng cáo tuyển dụng mô tả ỨNG VIÊN LÝ TƯỞNG cho vị trí LÃNH ĐẠO đặc biệt nhắm đến những người có các ĐẶC ĐIỂM BIẾN THÁI NHÂN CÁCH.

Trong năm 2016, một công ty của Anh đã quảng cáo tìm kiếm một “Siêu sao điều hành kinh doanh truyền thông kinh doanh mới về tâm thần” (Psychopathic New Business Media Sales Executive Superstar). Trong phần mô tả đã được  khẳng định rằng: Cứ năm CEO thì có một người TÂM THẦN (psychopath) và do đó, họ tìm một ứng viên có những đặc điểm này.

Một số người thậm chí còn nghĩ rằng những đặc điểm tâm thần và những đặc điểm tính cách liên quan, chẳng hạn như tính BẤT CHẤP KHÔNG BIẾT SỢ (fearlessness) và TỰ KIÊU TỰ ĐẠI (narcissism) khiến con người có những HÀNH ĐỘNG LIỀU LĨNH.

Ví dụ, một nghiên cứu năm 2018 cho thấy lực lượng ứng cứu khẩn cấp trong cảnh sát, cứu hỏa và các dịch vụ cấp cứu khác, một mặt có LÒNG VỊ THA (altruism) hơn so với quần chúng, mặt khác họ biểu hiện nhiều khả năng có những đặc điểm tâm lý như KHÔNG SỢ HÃI và LIỀU LĨNH.

2. Những kẻ BIẾN THÁI NHÂN CÁCH có mặt tốt không?
Không phải ai cũng thích ý tưởng rằng một số đặc điểm biến thái nhân cách có thể tích cực. Ông Klaus J. Templer, nhà tư vấn tâm lý học tổ chức (organizational psychology consultant), người từng làm việc tại Đại học Khoa học Xã hội (University of Social Sciences) Singapore, nói rằng: “Đã có một cuộc tranh luận rất lớn về vấn đề này”.

Ông Templer cho biết các nhà phê bình cho rằng điều đó định nghĩa sự TÁO BẠO là một đặc điểm BỆNH TÂM THẦN. Trong một nghiên cứu năm 2021, hơn 1.000 sinh viên được yêu cầu đánh giá những câu nói điển hình của kẻ biến thái nhân cách hay tâm thần như:
– “Tôi mặc kệ nếu người tôi không thích bị thương tích” (BẤT CHẤP);
– “Tôi lấy tiền trong túi một người nào đó mà không cần phải hỏi” (KHÔNG KIỀM CHẾ) và
– „Tôi sinh ra là một nhà lãnh đạo“ (LIỀU LĨNH).

Kết quả cho thấy mức độ BẤT CHẤP và MẤT KIỀM CHẾ ngày càng tăng đủ để giải thích các HÀNH VI CHỐNG ĐỐI XÃ HỘI mà một số trẻ TỰ BÁO CÁO, chẳng hạn như VI PHẠM QUY TẮC, GÂY HẤN và SỬ DỤNG MA TÚY. Nói cách khác, sự LIỀU LĨNH phần lớn không liên quan đến nó.

Tuy nhiên, ông Patrick tin rằng có những lúc cần phải có sự LIỀU LĨNH: Khi những người QUÁ TÀN NHẪN và MẶC KỆ sẽ không gặp rắc rối vì hành vi của chính mình.

Một số nghiên cứu cho thấy rằng sự LIỀU LĨNH TÁO BẠO có thể có tác động tích cực đến hạnh phúc và hành vi ở nơi làm việc – ngay cả khi những kẻ biến thái nhân cách thành công này, CUỐI CÙNG cũng gặp phải cái QUẢ – nhưng BAN ĐẦU họ tỏ ra là người QUYẾT ĐOÁN và có NĂNG LỰC. Ông Patrick nói: “Họ cảm thấy DỄ DÀNG HƠN khi TRÒ CHUYỆN với mọi người ĐỂ LỢI DỤNG họ”. »Tính LIỀU LĨNH TÁO BẠO có sự khác biệt ở điểm này.”

Cô Wallace cho biết phần lớn cuộc tranh luận đã nổ ra vì việc ĐÁNH GIÁ và CHẨN ĐOÁN bệnh biến thái nhân cách THEO TRUYỀN THỐNG thường dựa VÀO các nghiên cứu về những người BẠO LỰC hoặc TỘI PHẠM. Cô nói: “Ngay khi bạn mô tả bệnh biến thái nhân cách như một chứng RỐI LOẠN LÂM SÀNG (clinical disorder) do BẠO LỰC CỰC ĐỘ, tất cả những phẩm chất tích cực đều bị bỏ quên”. “Và giờ đây, các nhà nghiên cứu sẽ lùi lại một chút và nói: „Đợi một chút, còn những đặc tính tốt thì sao?’”

Cô nói, có một vấn đề là các chuyên gia vẫn chưa có BẢNG CÂU HỎI nắm bắt được những KHÍA CẠNH TÍCH CỰC của chứng biến thái nhân cách mà chỉ có một công cụ để xác định những trường hợp nghiêm trọng là một DANH SÁCH KIỂM TRA (checkliste) tập trung vào HẬU QUẢ của sự THIẾU KIỀM CHẾ và LIỀU LĨNH. Nó được phát minh bởi nhà tâm lý học người Canada, ông  Robert Hare và được bất tử hóa trong cuốn sách „The Psychopath Test“ năm 2011 của Jon Ronson.

Để lấp những khoảng trống này, cô Wallace đã giúp khai triển “THANG ĐO BỆNH NHÂN BIẾN THÁI NHÂN CÁCH THÀNH CÔNG” (Successful Psychopathy Scale). Đó là một danh sách gồm 54 MỤC được THỐNG KÊ HOÁ để nắm bắt các ĐẶC ĐIỂM BIẾN THÁI NHÂN CÁCH TRONG quần chúng. Ví dụ: Thang đo hỏi, liệu bạn có thể đồng ý những câu như “Để thành công phải chịu khó, tất cả chỉ vì liên quan đến sự sống còn của kẻ mạnh hơn“. Cô Wallace hy vọng thang đo này sẽ giúp các chuyên gia trong tương lai xác định các ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ ở những người ở VỊ TRÍ QUYỀN LỰC và LÃNH ĐẠO.

Cô nói: “Quy mô như vậy là điều cần thiết, vì hiện nay việc nghiên cứu bệnh biến thái nhân cách thành công giống như việc mò mẫm trong sương mù”. Để thúc đẩy nghiên cứu, người ta phải có cách để ĐO ĐẠT được nó.“

Cô Wallace hy vọng THANG ĐO của cô cuối cùng có thể giúp hiểu rằng một người có đặc điểm biến thái nhân cách không nhất thiết phải là người đáng sợ. Cô nói: “Có rất nhiều điều chúng ta KHÔNG BIẾT VỀ những người có ĐẶC ĐIỂM BIẾN THÁI NHÂN CÁCH MẠNH MẼ, chẳng hạn như CÁCH HỌ XỬ LÝ CUỘC SỐNG HÀNG NGÀY ra sao”. “Và đó là vì mọi người vẫn còn đang tưởng tượng ra một Hannibal Lecter.”

David Adams: Tác giả là một ký giả ở London.
Trích dịch từ nguồn: Spektrum, 28.08.2023

. . . . .

CẢM NHẬN
Thưa các Bạn,
Khi đề cập đến vấn đề Tâm Thần, Tâm lý, Rối Loạn Nhân Cách v.v… thì các công trình nghiên cứu khảo sát khoa học cũng chỉ loanh quanh ở mọi biểu hiện nơi HÀNH VI để thiết lập THỐNG KÊ cho việc ĐÁNH GIÁ và PHÂN LOẠI MỨC ĐỘ của triệu chứng nhằm tạo điều kiện thuận tiện cho công việc CHẨN ĐOÁN.

Thoạt nhìn qua những cái gọi là ĐẶC ĐIỂM TIÊU BIỂU của chứng BIẾN THÁI NHÂN CÁCH hay TÂM THẦN (psychopaths), điều đầu tiên chúng tôi ghi nhận là: Những dấu hiệu đặc trưng này KHÔNG LIÊN QUAN ĐẾN TÂM LÝ, mà đó là những HÀNH VI biểu hiện của sự TÁC Ý, nghĩa là Ý MUỐN LÀM, MUỐN THỰC HIỆN dẫn đến hành vi TÁO BẠO, LIỀU LĨNH v.v…

Các chuyên gia định nghĩahành vi TÁO BẠO (audacity) là sự TRỘN LẪN giữa:
1. HÀNH VI THỐNG TRỊ (dominance behavior);
2. KHẢ NĂNG CHỊU ĐỰNG CẢM XÚC (emotional resilience)và
3. SẴN SÀNG CHẤP NHẬN RỦI RO (willingness to take risks).

“Người ta có thể xem sự TÁO BẠO (audacity) là hành vi KHÔNG BIẾT SỢ (fearlessness) được thể hiện khi tương tác với người khác. Họ KHÔNG DỄ BỊ ĐE DOẠ, có KHẢ NĂNG QUYẾT ĐOÁN hơn và thậm chí ĐỘC ĐOÁN hơn người khác”, nhà nghiên cứu bệnh biến thái nhân cách ông Christopher Patrick của Đại học Bang Florida giải thích. Trong một bài báo năm 2022, nhà tâm lý học người Mỹ này đã nhấn mạnh vai trò của sự táo bạo trong bệnh biến thái nhân cách.

Thế thì, những HÀNH VI này PHẢI có CĂN NGUYÊN TÁC ĐỘNG để thành hiện thực. Như trên chúng tôi có trình bày là do TÁC Ý. Và sự TÁC Ý này cũng phải được HỖ TRợ do BỐI CẢNH, TRẠNG HUỐNG, THỜI ĐIỂM, NHÂN VẬT v.v… nào đó LÀM „DUYÊN“ nghĩa là ĐIỀU KIỆN để thành hình những HÀNH VI như thế!

Điều này, chắc chắc các chuyên gia tâm thần hay tâm lý học CHƯA HỀ NGHĨ đến… mà chỉ có thể hình thành những BẢNG CÂU HỎỈ nhằm THỐNG KÊ kết quả trả lời cho việc CHẨN ĐOÁN và ĐÁNH GIÁ – không giống chẳng khác „Cẩm nang Đánh giá Triệu chứng ICD của WHO hay DSM của Mỹ“ – ngay trong giai đoạn văn minh tiên tiến của nền y khoa hiện nay, thật không đáng tiếc lắm ru!

Vì thế cho nên, Hội nghị các chuyên gia, bác sĩ chuyên khoa Tâm thần học, Tâm lý học, tâm lý trị liệu, Thần kinh học cách đây nhiều năm cuối cùng PHẢI đi đến kết luận rằng: Khoa Tâm thần và Tâm lý Trị Liệu trên 60 năm qua VẪN DẬM CHÂN TẠI CHỖ!

Họ chỉ NHẬN RA tình trạng bế tắc của khoa Tâm thần và Tâm lý Trị liệu và đi đến KẾT LUẬN như thế. Nhưng bản chất cốt lõi của vấn đề vẫn CHƯA được QUAN TÂM TRIỆT ĐỂ để TÌM RA NGUYÊN DO – không phải là THIẾU phương pháp nhưng cũng chỉ là tình trạng nghiên cứu khảo sát LÒNG VÒNG BÊN NGOÀI của cái gọi là CHỮA NGỌN, chứ vẫn CHƯA BIẾT „GỐC RỄ“ của mọi tật dịch dị bệnh khổ đau của Thân, Tâm và Não bộ Ở ĐÂU. Và cho dù họ ĐANG dần ĐI vào cuộc bằng vài phương pháp mới – nhưng vẫn KHÔNG CÓ CÁCH để TÌM RA cái CĂN NGUYÊN GỐC RỄ này!

Cuối cùng của con đường Tâm thần và Tâm lý Trị liệu phương Tây vẫn là chỉ định uống thuốc AN THẦN, KHÁNG SINH, GIẢM TRIỆU CHỨNG… nhưng BỆNH vẫn HOÀN BỆNH, nghĩa là TÁI PHÁT (!) – chưa đề cập đến TRIỆU CHỨNG PHỤ nghiêm trọng phá hoại lục phủ ngũ tạng và thần kinh của những loại gọi là THẦN DƯỢC này!

Chúng tôi xin mạn phép tạm dừng ở đây, vì hầu hết Bạn HỮU DUYÊN với Năng Lượng TÂM-THỂ Liệu Pháp P.E.R.G.® từng đọc và tham khảo các bài chia sẻ kinh nghiệm lâm sàng cũng như mọi thông tin về Y khoa và Tâm lý học hay Tâm Lý trị liệu của chúng tôi thì BIẾT về Y Lý – Y Học và Y Thuật của Y Pháp TÂM-THỂ P.E.R.G.® rồi!

Nơi đây, chúng tôi chân thành NIỆM ÂN các Bạn luôn ĐỒNG HÀNH cùng chúng tôi và phương pháp TÂM-THỂ P.E.R.G.® THÂN THƯƠNG của các Bạn.

Kính mời các Bạn đón đọc và tham khảo tiếp những bài chia sẻ tiếp tục liên quan đến lãnh vực BIẾN THÁI NHÂN CÁCH hay còn gọi là bị TÂM THẦN:
* Biến thái nhân cách 02: Bậc thầy tráo trở: Làm thế nào để nhìn thấu một kẻ tâm thần?
* Biến thái nhân cách 03: 15 dấu hiệu cho biết: ĐỒNG NGHIỆP là kẻ tâm thần
* Biến thái nhân cách 04: Những kẻ BIẾN THÁI NHÂN CÁCH TRONG KINH DOANH: Những đặc điểm và sở thích của họ nên biết.

Thương kính chúc các Bạn cùng gia quyến và bạn hữu THÂN YÊN TÂM AN và Ý NHƯ VẠN SỰ

Nam MÔ DƯỢC SƯ LƯU LY QUANG VƯƠNG PHẬT

Gs. THỊ CHƠN Ngô Ngọc Diệp
Năng Lượng TÂM-THỂ Liệu Pháp P.E.R.G.®