PSYCHE – Tư Liệu Tham Khảo

TÂM THẦN hay TÂM LÝ???

A.
Tổ chức Y tế Thế giới WHO ghi nhận bệnh tâm lý tăng mạnh bởi Corona –
Đại dịch Corona đã dẫn đến sự gia tăng mạnh một số bệnh tâm lý. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tường trình trong báo cáo mới của họ về sức khỏe tinh thần rằng: Nhiều trường hợp TRẦM CẢM và RỐI LOẠN LO ÂU đã tăng 25 phần trăm trên toàn thế giới chỉ trong năm đầu tiên xảy ra đại dịch.

Theo WHO, gần một tỷ người trên toàn thế giới đang sống chung với những bệnh tâm lý. Con số liên quan đến năm 2019, trước đại dịch Corona. GẦN NHƯ CÓ MỘT TRONG TÁM NGƯỜI BỊ ẢNH HƯỞNG.

Bản báo cáo cho biết rằng: Những người mắc chứng rối loạn tâm lý nghiêm trọng chết sớm hơn từ 10 đến 20 năm so với số chung dân số.

Vị Tổng giám đốc tổ chức WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus nói rằng “Sức khỏe tâm lý đi đôi với sức khỏe thể chất“. „Việc đầu tư cho sức khỏe tâm lý là sự đầu tư cho một cuộc sống tốt đẹp hơn và một tương lai tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người”. Sức khoẻ tinh thần đã bị bỏ quên từ nhiều thập kỷ qua, theo báo cáo. Tất cả các quốc gia cần phải làm nhiều hơn nữa để giúp đỡ những người bị ảnh hưởng.

Một số nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến TRẦM CẢM là do BỊ LẠM DỤNG TÌNH DỤC hay BỊ CHỌC GHẸO hoặc BỊ GÂY CHUYỆN THỜI THƠ ẤU.

Điều này phải được tích cực chống lại: Thông qua các dịch vụ xã hội, hỗ trợ cho các gia đình có vấn đề và các chương trình học tập xã hội và cảm xúc trong trường học.

Những rủi ro góp phần gây các ra bệnh tâm lý gồm có: Bất bình đẳng xã hội và kinh tế, chiến tranh, khủng hoảng khí hậu và mọi mối đe dọa sức khỏe – như đại dịch.

[Nguồn: UNRIC – Trung tâm thông tin khu vực của Liên hợp quốc (United Nations Regional Information Centre).
. . . . .

B.
Trong bản tin tối ngày 28/6 của đài Khoẻ Tự Nhiên có đề cập đến chủ đề „GẦN 14 TRIỆU NGƯỜI VIỆT BỊ RỐI LOẠN TÂM THẦN“ với nội dung sau:

„Tại Hội thảo Tăng cường Công tác Chăm sóc Sức khoẻ TÂM THẦN tại thành phố HCM, ông Lại Đức Trường đại diện phòng tổ chức y tế Thế giới WHO thông tin rằng: Trên thế giới cứ 80 thì có một người bị rối loạn tâm thần trong năm 2020 do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 trên toàn quốc. Bệnh trầm cảm tăng 28% và lo âu tăng 26%. Tại Việt Nam thì tỷ lệ người bị rối loạn tâm thần chiếm 14,1% dân số, tương đương 14 triệu người. Theo ông Trường, công tác chăm sóc sức khoẻ tâm thần còn nhiều hạn chế khi chưa lồng ghép vào hệ thống chung và hiện chỉ có bác sĩ chuyên khoa tâm thần mới được chẩn đoán xác định khi tuyến huyện hầu như là không có dịch vụ cung cấp sức tâm thần. Cả nước thì có khoảng 1.000 bác sĩ chuyên khoa t6am thần năm 2020 nhưng tập trung chủ yếu ờ trung ương và các thành phố lớn. Khoảng trống điều trị bệnh lý tâm thần hiện nay vẫn còn rất lớn. Ước tính là 90% tạo ra gánh nặng. Bên cạnh đó, người bệnh tâm thần bất kỳ điều trị bằng thuốc; còn tâm lý trị liệu rất hạn chế. Ông cũng nói thêm rằng: Nhận thức của người dân về sức khoẻ tâm thần chưa đúng và cho rằng tâm thần là điên nên còn kỳ thị giống bệnh. Do đó, ông khuyến nghị cần đảm bảo cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ tâm thần toàn diện lồng ghép vào chăm sóc sức khoẻ chung, tập trung vào chăm sóc sức khoẻ ban đầu đồng thời tăng cường dự phòng và nghiên cứu sức khoẻ tâm thần.

. . . . .

C. CẢM NHẬN
Qua hai bản tin trên, chúng ta nhận ra được điều gì:
1. Tình trạng SỨC KHOẺ TINH THẦN (mental health) trên hành tinh này nói chung và tại Việt Nam nói riêng ngày càng sa sút nghiêm trọng do cuộc sống, chiến tranh, thiên tai, hoạn hoạ, các cơn khủng hoảng kinh tế và năng lượng, dịch bệnh v.v… gây ra;
2. Việc PHÂN LOẠI hai chứng bệnh (diseases) hay rối loạn (disorders) TÂM THẦN (psychosis hay neuronal) và TÂM LÝ (emotional, mentally) cho đến nay vẫn chưa RÕ RÀNG đối với những bác sĩ hay những chuyên gia Tâm Lý Học hay Tâm lý Trị Liệu
3. Vì thế cho nên khó khăn đầu tiên là việc CHẨN ĐOÁN chính xácđể ĐỊNH BỆNH;
4.Cơ sở cho công việc này dựa và hai cái gọi là CẨM NANG chẩn định bệnh là „ICD-10“ của tổ chức WHO và „DSM-5“ của Mỹ. Hai tài liệu này được thành hình bằng cách HỆ THỐNG HOÁ tất cả TRIỆU CHỨNG và HÌNH ẢNH LÂM SÀNG liên quan đến bệnh chứng. Mỗi bệnh hay triệu chứng đều được MÃ SỐ HOÁ cho dễ TRUY CẬP và lên hồ sơ y tế cho vấn đề hành chánh thủ tục tính thù lao đối với công ty bảo hiểm y tế (sức khoẻ);
5. Y cứ vào mã số bệnh đã được truy cập từ một trong hai Cảm Nang trên, các bác sĩ và những chuyên gia Tâm Thần hay Tâm Lý DỄ lên phương án ĐIỀU TRỊ như chỉ định THUỐC, phương pháp thích hợp can thiệp, nội trú hay ngoại viện v.v… và theo dõi, đồng hành cùng bệnh nhân;
6. TÁC NHÂN là yếu tố chính dẫn đến những triệu chứng bệnh Tâm Thần hay Tâm Lý những bác sĩ và chuyên gia khoa này HOÀN TOÀN KHÔNG BIẾT đến (!)
7. Cho nên mọi các can thiệp chỉ có thể gọi là CHỮA NGỌN giúp GIẢM triêu chứng… chứ KHÔNG hay CHƯA KHỎI bệnh;
8. Phòng chống sự phát triển các bệnh TÂM THẦN hay TÂM LÝ cho cộng đồng KHÔNG KHẢ THI. Vì sao? Những bệnh hay triệu chứng gọi là TÂM THẦN hay TÂM LÝ do TÁC Ý của TỪNG CÁ NHÂN sinh ra. Nên không thể có một CÔNG THỨC, QUY TẮC, GIÁO DỤC… CHUNG CHUNG cho tất cả mọi trường hợp (!)

Nhằm hỗ trợ cho các Bạn MUỐN tham khảo và tìm hiểu về đề tài này, chúng tôi đã tham khảo tài liệu y khoa cùng những bài chia sẻ trên các cổng thông tin y tế để tóm tắt trích dịch gửi đến mọi người BIẾT thế nào là bệnh hay triệu chứng TÂM THẦN và TÂM LÝ…
Nhờ vậy, mọi người DỄ nhận biết tình trạng Tâm Thần và Tâm Ly của mình – nếu có – mà KHÔNG lo lắng, sợ hãi khi „cảm thấy“ bản thân có một số các triệu chứng như thế… KHÔNG sợ bị CHỤP MŨ là bị „ĐIÊN“ gây ảnh hưởng cho bản thân, người thân và bạn bè v.v…

Đồng thời, người bị ảnh hưởng TIN TƯỞNG bản thân và CAN ĐẢM tìm đến một bác sĩ hay chuyên gia „chuyên nghiệp“ về TÂM THẦN hay TÂM LÝ để được khám chẩn và điều trị hữu hiệu… Chứ không nghe thông tin trên mạng xã hội hay các phương pháp vật ly trị liệu hoặc uống thuốc mà có thể DỨT bệnh TÂM THẦN hay TÂM Lý được! Vì sao?

Thứ nhất: Những bệnh, triệu chứng TÂM THẦN hay TÂM LÝ thuộc phần VÔ HÌNH … không thể cân đong đo đếm được… thì làm sao có thể sử dụng những công cụ HỮU HÌNH  (vật chất) để ĐIỀU TRỊ được?
Thứ nhì: CHƯA biết CHẨN  tìm ra GỐC bệnh tâm thần hay tâm lý thì làm sao có thể TRỊ được…?
Thứ ba: Cho đến nay, chưa hề có một kết quả nghiên cứu lâm sàng nào trong ngành y khoa cho thấy rằng: Vật lý Trị Liệu hoặc Dược phẩm CHỮA LÀNH những bệnh tâm thần hay tâm lý?
Thứ tư: Nhiều phương pháp y học hiện nay quảng cáo ầm ỉ và có vẻ thuyết phục rằng: Phương pháp của họ TRỊ BỆNH GỐC (sic). Thật ra, chính bản thân họ vẫn CHƯA biết được GỐC hay CỐT LÕI của mọi tật dịch dị bệnh khổ đau của THÂN và TÂM là gì? Hà huống nói đến việc họ biết cách CHẨN tìm GỐC bệnh (sic)!…

LƯU Ý QUAN TRỌNG:
Bài viết bên dưới chúng tôi gửi đến các Bạn để tham khảo.
1. Nó chứa nhiều thông tin chung và KHÔNG ĐƯỢC SỬ DỤNG ĐỂ TỰ CHẨN ĐOÁN HOẶC TỰ ĐIỀU TRị.
2. Nó KHÔNG THỂ THAY THẾ một bác sĩ chuyên khoa Tâm Thần hay Tâm Ly được.
3. Trường hợp, Bạn cảm thấy những triệu chứng nêu ra trong bài có biểu hiện nơi bản thân, thì Bạn nên đến bác sĩ hay chuyên gia TRỊ LIỆU tâm thần hay tâm lý để được KHÁM CHẨN và có phương pháp ĐIỀU TRỊ phù hợp!
. . . . .

D. TÌM HIỂU về TÂM THẦN (psycho) và TÂM LÝ (psyche)

I. RỐI LOẠN TÂM THẦN (psychosis disorders)

1. Thuật ngữ RỐI LOẠN TÂM THẦN (psychotic disorder) bao gồm HÀNG LOẠT NHIỀU RỐI LOẠN TÂM LÝ (mental disordes) KHÁC NHAU.
Do đó, để có một đáp án rõ ràng cho câu hỏi “Rối loạn tâm thần – là gì?” thì không thể có được!

Các hệ thống định bệnh hiện hành như: ICD-10 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và DSM-5 của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (American Psychiatric Association, APA) – cũng không đưa ra một định nghĩa rõ ràng. Trong đó, dưới cái tên “RỐI LOẠN TÂM THẦN”, có thể tìm thấy hình ảnh lâm sàng thường được mô tả là chứng LOẠN TÂM THẦN (psychosis)

2. Thông thường, LOẠN TÂM THẦN được mô tả là một GIAI ĐOẠN (phase) SUY GIẢM NGHIÊM TRỌNG liên quan đến NHẬN THỨC THỰC TẾ (perception of reality), HIỂU BIẾT SÂU SẮC (insight) và NĂNG SUẤT (efficiency) của một người khiến họ gặp nhiều KHÓ KHĂN và VẤN ĐỀ trong CUỘC SỐNG HÀNG NGÀY và trong CÔNG VIỆC.

3. Các nhà y khoa phân biệt giữa HAI dạng loạn tâm thần – tùy thuộc vào NGUYÊN NHÂN:

• Loạn tâm thần NGOẠI SINH (EXOGENOUS psychosis): Ở trường hợp này, các triệu chứng bắt nguồn từ BÊN NGOÀI đưa đến như một BỆNH NỘI TẠNG hoặc BỆNH ở NÃO BỘ. Chúng cũng có thể là hệ quả của việc sử dụng các loại chất cấm như RƯỢU (alcohol), CẦN SA (cannabis) hoặc LSD cũng như TÁC DỤNG PHỤ của các loại thuốc AN THẦN (neuroleptic), CHỐNG TRẦM CẢM (antidepressant), CHỐNG ĐAU NHỨC (antipain).

• Loạn tâm thần NỘI SINH (ENDOGENOUS psychosis): Chúng xảy ra mà KHÔNG CÓ BẤT KỲ NGUYÊN NHÂN THÂN THỂ nào có thể nhận biết được.

4. Các TRIỆU CHỨNG ĐIỂN HÌNH của LOẠN TÂM THẦN là:
1. ẢO GIÁC (hallucinations),
2. HOANG TƯỞNG (delusions) và
3. RỐI LOẠN SUY NGHĨ (thought disorders) NGHIÊM TRỌNG.

Đàn ông và phụ nữ có khả năng bị loạn tâm thần như nhau. Khoảng BA đến BỐN phần trăm dân số mắc phải trong cuộc đời của họ.

5. Một số TRIỆU CHỨNG BAN ĐẦU biểu hiện chứng LOẠN TÂM THẦN.

Những người bị ảnh hưởng và người thân của họ thường không coi đây là những dấu hiệu đầu tiên của chứng loạn tâm thần mà lại nghi ngờ đó là một nguyên nhân khác đứng phía sau.

Tuy nhiên, nếu những người bị ảnh hưởng tìm đến bác sĩ can thiệp ngay cả khi có những triệu chứng ban đầu này, thì quá trình rối loạn tâm thần tiếp theo thường có thể được giảm bớt hoặc thậm chí có thể ngăn chặn được bệnh loạn tâm thần.

Những dấu hiệu ban đầu của LOẠN TÂM THẦN có thể là:
• Rút lui khỏi mọi liên hệ và sinh hoạt cộng đồng, xã hội
• Giảm niềm say mê cuộc sống
• Giảm hiệu năng hoạt động hay làm việc
• Gặp khó khăn hay có vấn đề trong việc học hoặc công việc
• Tâm trạng lo lắng, sợ hãi và trầm cảm
• Bồn chồn, lo lắng, bất an nội tâm
6. Một số TRIỆU CHỨNG KHI BỆNH KHỞI PHÁT

Khi chứng rối loạn tâm thần BÙNG PHÁT sẽ có nhiều triệu chứng đa dạng. Ngoài BA (03) DẤU HIỆU CHÍNH của Rối Loạn Tâm Thần là ẢO GIÁC (hallucination), HOANG TƯỞNG (delusions) và RỐI LOẠN SUY NGHĨ (thought disorders) NGHIÊM TRỌNG còn một số triệu chứng sau đây có thể nhận biết được ở người mác bệnh:

• Những người bị ảnh hưởng thường tưởng tượng rằng họ NGHE được những ĐIỀU GÌ hoặc MỘT GIỌNG NÓI.

• Trí tưởng tượng cũng có thể liên quan đến MÙI, VỊ, CẢNH VẬT HOẶC XÚC GIÁC.
• Trong cơn rối loạn tâm thần, những người bị ảnh hưởng cũng thường hoang tưởng họ ĐANG BỊ THEO DÕI (paranoia) hoặc MỌI THỨ HỌ nhận thấy đều có LIÊN QUAN ĐẾN HỌ (relationship mania).
• Một số người tin rằng MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA HỌ KHÔNG CÓ THẬT và HỌ HOÀN TOÀN KHÔNG PHẢI LÀ CHÍNH HỌ (ego disorders).

Các triệu chứng khác của rối loạn tâm thần là:

• Suy nghĩ và nói năng lộn xộn
• Hành vi vô tổ chức và suy giảm kỹ năng vận động
• rối loạn bản ngã (ego disorders)

Tuy nhiên, các triệu chứng rối loạn tâm thần cũng phụ thuộc yếu tố NỘI SINH (endogenous) hay NGOẠI SINH (exogenous).
– Ở trường hợp RỐI LOẠN TÂM THẦN NỘI SINH thì ẢO GIÁC (hallucination) và HOANG TƯỞNG (thought disorders) đứng đầu.
– ngược lại RỐI LOẠN TÂM THẦN NGOẠI SINH thường liên quan đến LÚ LẪN (confusion), RỐI LOẠN Ý THỨC (consciousness disorders) và các TRÍ NHỚ có vấn đề (memory problems).

II. RỐI LOẠN TÂM LÝ (emotional disorders)
Hầu như ai cũng từng trải nghiệm qua những thăng trầm của tâm thái. Trong hầu hết mọi trường hợp, ai cũng có thể TỰ MÌNH VƯỢT QUA những SUY SỤP TINH THẦN hay TÂM LÝ (mental low) hoặc nhận được sự HỖ TRỢ từ gia đình hoặc bạn bè, chẳng hạn thông qua các cuộc trò chuyện, tâm sự.

1. Nhưng BỆNH TÂM LÝ (emotional diseases) là gì?
Là TÌNH TRẠNG
1. CĂNG THẲNG TINH THẦN (emotional disstress)
2. KÉO DÀI NHIỀU TUẦN LỄ
3. ẢNH HƯỞNG NGHIÊM TRỌNG đến CUỘC SỐNG HÀNG NGÀY, CUỘC SỐNG NGHỀ NGHIỆP và MỌI GIAO TIẾP SINH HOẠT XÃ HỘI của những người bị ảnh hưởng, thì các nhà y khoa nói đó là BỆNH TÂM LÝ (emotional diseases) hoặc RỐI LOẠN TÂM LÝ (emotional disorders).

4. Ngay cả những TRIỆU CHỨNG THỂ CHẤT KHÔNG CÓ NGUYÊN NHÂN HỮU CƠ cũng có thể cho thấy đó là một BỆNH TÂM LÝ (emotional dieseases) hay còn gọi là BỆNH TÂM-THỂ (psychosomatic diseases)

5. Một số TRIỆU CHỨNG (symptomatic) của BỆNH TÂM LÝ (emotional diseases). Việc nhận biết BỆNH TÂM LÝ KHÔNG PHẢI DỄ DÀNG. Hầu hết các dấu hiệu đều KHÔNG ĐẶC HIỆU (unspecific), có nghĩa là một căn bệnh khác cũng có thể nằm sau triệu chứng những triệu chứng này.

Những dấu hiệu sau đây có thể biểu hiện một BỆNH TÂM LÝ:

• Ác mộng
• Sợ sệt
• Nội tâm bất an
• Mất ham muốn tình dục (loss of libido)
• Đau lưng
• Rối loạn giấc ngủ
• Tâm trạng chao đảo
• Căng thẳng
• Ù tai (tinnitus)
• Nghiến răng khi ngủ
. . . . .

E. TÓM TẮT
I. Bệnh TÂM THẦN
1. Có hai (02) DẠNG: NGOẠI SINH và NỘI SINH
a. NGOẠI sinh: Do những chứng bệnh từ BÊN NGOÀI dẫn đến như bệnh NỘI TẠNG hay bệnh NÃO BỘ. Cũng như những chất CẤM hay THUỐC GÂY NGHIỆN ảnh hưởng đến chức năng THẦN KINH NÃO BỘ
b. NỘI sinh: KHÔNG có bất kỳ nguyên nhân nào từ bên NGOÀI đưa đến!
2. Triêu chứng đặc trưng của bệnh hay triệu chứng TÂM THẦN:
a. NGOẠI sinh thường liên quan đến LÚ LẪN (confusion), RỐI LOẠN Ý THỨC (consciousness disorders) và các TRÍ NHỚ có vấn đề (memory problems).
b. NỘI sinh gồm có ba (03) đặc thù là: ẢO GIÁC (hallucination), HOANG TƯỞNG (delusions) và RỐI LOẠN SUY NGHĨ (thought disorders) NGHIÊM TRỌNG.

II. Bệnh tÂM LÝ
Là TÌNH TRẠNG
1. CĂNG THẲNG TINH THẦN (emotional disstress)
2. KÉO DÀI NHIỀU TUẦN LỄ
3. ẢNH HƯỞNG NGHIÊM TRỌNG đến CUỘC SỐNG HÀNG NGÀY, CUỘC SỐNG NGHỀ NGHIỆP và MỌI GIAO TIẾP SINH HOẠT XÃ HỘI của những người bị ảnh hưởng, thì các nhà y khoa nói đó là BỆNH TÂM LÝ (emotional diseases) hoặc RỐI LOẠN TÂM LÝ (emotional disorders).
4. Ngay cả những TRIỆU CHỨNG THỂ CHẤT KHÔNG CÓ NGUYÊN NHÂN HỮU CƠ cũng có thể cho thấy đó là một BỆNH TÂM LÝ (emotional dieseases) hay còn gọi là BỆNH TÂM-THỂ (psychosomatic diseases) nghĩa là bệnh THÂN có GỐC ở TÂM (!)
5. Triệu chứng:
a. KHÔNG có ba (03)  triệu chứng đặc trưng của bệnh TÂM THẦN NỘI sinh là: Ảo giác, Hoang tưởng và Rối Loạn Suy nghĩ nghiêm trọng
b. Ngoài nhiều triệu chứng phổ biến do TÌNH TRẠNG CĂNG THẲNG (stress) gây ra KÉO DÀI nhiều tuần lễ và ẢNH HƯỞNG nghiệm trọng đến sức khoẻ, cuộc sống, công việc, năn suất v.v… Và cũng có các triệu chứng của bệnh TÂM THẦN NGOẠI sinh như lú lẫn, rối loạn ý thức, trí nhớ có vấn đề…

Qua sự tổng kết trên, chắc chắn mọi người KHÔNG THỂ lẫn lộn, nhần lẫn giữa bệnh TÂM THẦN và TÂM LÝ nữa nhé! Nhất là những nhà chức trách liên quan đến y tế và các bác sĩ, chuyên gia y tế khoa Tâm Thần va Tâm Lý. Nhờ thế, việc CHỤP MŨ những ai mắc bệnh tâm lý đều bị TÂM THẦN  hay ĐIÊN KHÙNG không còn tiếp tục xảy ra nữa. Và ít nhất, những ai bị ảnh hưởng có thể TỰ TIN có thể biết ít nhiều về TÌNH TRẠNG sức khoẻ tinh thần của mình ĐANG như thế nào nên CAN ĐẢM tìm đến các chuyên gia y tế khoa Tâm thầ nhay Tâm Lý để được Chẩn-trị hợp lý…

LƯU Ý QUAN TRỌNG:
Bài viết trên chúng tôi gửi đến các Bạn để tham khảo.
1. Nó chứa nhiều thông tin chung và KHÔNG ĐƯỢC SỬ DỤNG ĐỂ TỰ CHẨN ĐOÁN HOẶC TỰ ĐIỀU TRị.
2. Nó KHÔNG THỂ THAY THẾ một bác sĩ chuyên khoa Tâm Thần hay Tâm Ly được.
3. Trường hợp, Bạn cảm thấy những triệu chứng nêu ra trong bài có biểu hiện nơi bản thân, thì Bạn nên đến bác sĩ hay chuyên gia TRỊ LIỆU tâm thần hay tâm lý để được KHÁM CHẨN và có phương pháp ĐIỀU TRỊ phù hợp!

Nam Mô DƯỢC SƯ LƯU LY QUANG VƯƠNG PHẬT

Gs. THỊ CHƠN Ngô Ngọc-Diệp
Năng Lượng TÂM-THỂ Liệu Pháp P.E.R.G.®
Chủ Nhật ngày 02.07.2023